Fenomen koji se danas često pojavljuje na društvenim mrežama – govor “jahanja” kao metafore za političko neslaganje i javno prozivanje vlasti – ima mnogo dužu i ozbiljniju književnu istoriju nego što se obično pretpostavlja. Najviše se prenosi mišljenje na pripadnike vladajuće stranke SNS-a i onih koji ih kojih ih podržavaju. I posle toliko godina malo njih zna odakle je reč jahanje političara u stvari poteklo. Pa, da rešimo i tu misteriju. Sve je to smislio niko drugi nego poznati pisac Radoje Domanović u satiri „Danga“ napisana 1899.
Iako deluje kao savremeni internet izraz, njegova suština je zapravo duboko ukorenjena u srpskoj satiri s kraja 19. veka. Ključni trag vodi do pisca Radoje Domanović i njegove pripovetke Danga.
U savremenom političkom govoru na društvenim mrežama, izraz “jahanje” se često koristi kao simbol obrnutog odnosa moći – ideja da narod preuzima kontrolu nad onima koji donose odluke, odnosno da se hijerarhija autoriteta i diktature “okreće naglavačke”.
U tom značenju, “biti jahan” ne označava nasilje u doslovnom smislu, već metaforičku sliku društvenog pritiska i javne kontrole nad političkim strukturama koje se doživljavaju kao zatvorene, autoritarne ili diktatorski opredelje. Narativ se time pomera ka ideji kolektivnog nadzora – gde narod postaje korektiv moći.
Međutim, ova slika nije nastala u digitalnom dobu. Njeni koreni vode u srpsku satiričnu tradiciju, pre svega u delu Radoje Domanović i njegovoj pripovetci Danga.
U „Dangi“, Domanović koristi ekstremne alegorijske slike kako bi prikazao društvo u kojem je sloboda potisnuta, a pojedinac sveden na poslušnost. Jedan od najupečatljivijih motiva je upravo žigosanje – čin kojim se ljudi obeležavaju, svode na statusnu oznaku i trajno odvajaju od “prihvaćenih”. Taj simbol nije samo fizički čin u priči, već duboka metafora društvene kontrole, stigmatizacije i trajnog obeležavanja onih koji odstupaju ili su proglašeni nepoželjnim.
U toj priči, Domanović gradi mračnu alegoriju društva u kojem se sloboda mišljenja kažnjava, a pojedinci bivaju podvrgnuti simboličkom i fizičkom ponižavanju. Motiv “jahanja” u tom kontekstu nije doslovan, već snažna metafora – slika odnosa moći, u kojem jedan sloj društva dominira nad drugim, gurajući ga u poslušnost i bezglasnost.
Kroz grotesku i ironiju, autor prikazuje sistem u kojem se autoritet ne preispituje, već se prihvata kao prirodno stanje, dok se svako odstupanje tretira kao pretnja. Upravo ta ideja – odnos moći pretvoren u sliku fizičke dominacije – vremenom je preživela u političkom jeziku i preneta u savremeni digitalni prostor.
Kada se ta dva motiva posmatraju zajedno – “jahanje” kao obrnut odnos moći i “žigosanje” kao trajno obeležavanje – dobija se šira slika Domanovićeve satire: društvo u kojem sistem ne samo da vlada, već i definiše identitet pojedinca.
U savremenom kontekstu, internet reinterpretira te slike. “Jahanje” postaje simbol otpora i preokreta, dok “žigosanje” ostaje upozorenje na opasnost etiketiranja i dehumanizacije u javnom prostoru. Iako su se termini promenili u načinu upotrebe, njihova suština ostaje ista – govor o moći, kontroli i granicama slobode.
Na taj način, savremeni digitalni jezik nesvesno nastavlja ono što je Domanović započeo pre više od jednog veka: pretvaranje društvene stvarnosti u snažne, ponekad neprijatne, ali izuzetno precizne slike.
Foto: Ilustracija/ AI
